کلمه (söz)

کلمه معادل با «sözcük» زبان ترکی استانبولی می‌باشد که در زبان ترکی آذربایجانی بدان «سؤز» گفته می‌شود. «سؤز دانیشماق» به معنای حرف زدن و سخن گفتن هم به کار می‌رود اما در دستور زبان «سؤز» به معنی کلمه می‌باشد.   کلمه ها بوسیله کاراکتر فاصله از همدیگر جدا می‌شوند.  استفاده از واژه سؤزجوک در زبان ترکی آذربایجانی کاملاً اشتباه می‌باشد و در لغتنامه زبان ترکی آذربایجانی واژه‌ای به این نام نداریم. 

 نکته: هر جا دیدید که از این واژه استفاده کرده‌اند شک نکنید که طرف در ترکیه تحصیل کرده و یا زبان ترکی استانبولی یاد گرفته و با معادلسازی داره ترکی آذربایجانی آموزش می‌دهد.

مثال: 
در جمله زیر تعداد 11 «سؤز» وجود دارد. 

Ensiklopediyalarda, lüğətlərdə, mobil telefonlarda, məlumat kitabçalarında sözlər əlifba sırası ilə verilir.

بزرگترین کلمه ها در زبان ترکی آذربایجانی مانند «elektrikləşdirdiklərimizdənsinizmi»  که 32 حرف دارد و «Azərbaycanlılaşdırılmamışlardansınızmı» که 39 حرف دارد.

 

شکیل‌چی(şəkilçi)

«شکیل‌چی»(şəkilçi) به معنی پسوند در زبان فارسی و معدل با «ek» (اَک) در زبان ترکی استانبولی می‌باشد.

استفاده از واژه «اک» در ترکی آذربایجانی صحیح نمی‌باشد اگر به همچین موردی برخوردید یک ضربدر بزرگ بر روی آن کتاب یا مقاله و ... بگذارید! 
و یا اگر در جایی دیدید که گفته شود که در ترکی یک فعل ناقص داریم و آن هم فعل ایمک می‌باشد باید زمان بیشتری را برای یادگیری ترکی صرف کنید(اول یک زمان برای پاک کردن آن مطالب اشتباه از ذهنتان و دوم برای یادگیری مجدد به شیوه درست و اصولی).

 

مفهوم لهجه، گویش و زبان

به تفاوت فونئتیکی زبان(تفاوت در تلفظ) لهجه های (\lr{Ləhcə ya Şivə}) یک زبان و به تفاوت لئکسیکی(تفاوت در لغت) زبان دیالکت‌های(Dialekt) یک زبان گفته می‌شود.  
تفاوت لئکسیکی مانند کلمه ماست در ترکی که تبریزی‌ها به آن «یوغورت» و اردبیلی‌ها به آن «قاتیق» می‌گویند.  
در زبان ادبی یکی از کلمات مشابه وارد لغتنامه آن زبان گردیده و دیگری در لغتنامه دیالکتولوژی آن زبان آورده می‌شود. به عبارت دیگر در یک منطقه از کلماتی که به یک موجودیت واحد اشاره دارند، فقط یک کلمه به زبان ادبی وارد می‌گردد و بقیه بصورت محلی مورد استفاده گویشگران قرار می‌گیرد. 

 نکته: کلمات مترادف را با بحث بالا اشتباه نگیرید. («یوغورت» و «قاتیق» هر دو به یک چیز اشاره دارند ولی «قاتیق» به زبان ادبی وارد شده است)

از بحث بالا نتیجه می‌گیریم که اینجوری نیست که یک نفر برود و به تمام شهرها و روستاها سربزند و تمامی واژه‌های مورد استفاده آنها را جمع‌آوری کند و برای خودش یک لغتنامه زبان درست کند. همچین لغتهایی  همانطوری که گفتم در لغتنامه دیالکتولوژی آن زبان جمع‌آوری می‌شود.

اگر دو زبان در مورفولوگیا با هم تفاوت داشته باشند هر کدام زبان مستقل به حساب می‌آیند. (زبان ترکی آذربایجانی و ترکی استانبولی با اینکه هر دو به خانواده زبان ترکی تعلق دارند اما هر کدام به دلیل تفاوت در مورفولوگیا زبان مستقل از هم به حساب می‌آیند)

انواع لغتنامه ها(فرهنگ لغت) و تفاوت آن‌ها

«lüğət» به معنی لغتنامه در زبان فارسی، «Dictionary» در انگلیسی و «Sözlük» در زبان ترکی استانبولی می‌باشد. 

نمونه‌ها: 

  • لغتنامه ترکی- فارسی (تورکجه فارسجا لوغت) 
  • فرهنگ لغت زبان ترکی آذربایجانی (آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغتی) توضیح اینکه لغات به کار رفته در زبان ادبی ترکی آذربایجانی در این لغتنامه در چهار جلد جمع آوری شده است. 
  • فرهنگ لغت دیالکتولوژی آذربایجان (Dialektoloji lüğət) توضیح اینکه لغات استفاده شده در لهجه‌ها و دیالکتها در این لغتنامه آورده شده است. 

«lüğət» و «Sözlük» در ترکی آذربایجانی با هم تفاوت ریزی دارند و مترادف هم حساب می‌شوند.  
«lüğət» همانطوری که در نمونه‌های بالا هم آوردیم به فرهنگ لغت و لغتنامه گفته می‌شود که به ترتیب حروف الفبا و مطابق قواعد خاص خود ایجاد شده است. مانند: مانند لغتنامه های ترجمه یک زبان به زبان دیگر و لغتنامه توضیح کلمات زبان ادبی

«Sözlük» به لیستی کلی از کلمات گفته می‌شود که معمولا برای ورود به «lüğət» نوشته می‌شود و همچنین به لیستی از کلمات سخت درسی که در آخر همان درس برای توضیح بیشتر آورده می‌شود. «Sözlük» را در زبان فارسی می‌توان چیزی شبیه کلمه‌دان یا مجموعه کلمه یا لیستی از کلمات نامید. 

مثلا در لغتنامه «ایضاحلی لوغت» تمام کلمات رایج در مناطق مختلف آذربایجان وارد نمی‌شود بلکه کلمات به تشخیص اساتید که در زبان ادبی کاربرد دارد وارد شده است و ممکن است حتی در یک شهری یک واژه‌ای استفاده گردد که از کلمات اصیل ترکی هم باشد اما در همه جای آذربایجان کاربرد نداشته باشد چنین کلمه‌ای را نباید در این لغتنامه جستجو کرد بلکه باید در لغتنامه «Dialektoloji lüğət» به دنبال آن بود.

امیدوارم با توضیحات بالا به تفاوت «lüğət» و «Sözlük» پی برده باشید.

البته اخیرا در ایران به تبعیت از ترکی استانبولی از کلمه «سؤزلوک» به جای «lüğət» برای لغتنامه استفاده می‌گردد که درست نیست.