نحو(Sintaksis)
3 آذر 1403 · · سینتاکسیس یک کلمه یونانی و به معنی ترتیب میباشد. معادل فارسی آن نحو یا جملهشناسی و به دانش مطالعه قواعد مربوط به نحوه ترکیب و در کنار هم آمدن واژهها به منظور ایجاد و درک جملات در یک زبان اطلاق میشود.
معادل ترکی استانبولی آن «Sözdizim» میباشد.
ترکیب کلمات(Söz birləşmələri)
ترکیب اسمی (İsmi birləşmələr)
نام دیگر آن «Təyini söz birləşmələri» میباشد و به سه قسمت نوع اول، نوع دوم و نوع سوم تقسیم میگردد.
نکته: این بخش مانند صفت و موصوف و مضاف و مضاف الیه در زبان فارسی میباشد البته در ترکی بدان تعیین گفته میشود و تحت عنوان «Söz birləşmələsi» بدان پرداخته میشود.
نوع اول ترکیب تعیینی کلمات (Birinci növ təyini söz birləşməsi)
هر کدام از کلمات به تنهایی یک عضو جمله میباشند.
کلمه اول تعیین و کلمه بعدی مبتدا، خبر، تاماملیق، و ... میباشد. در این نوع کلمه تعیینی و کلمه تعیین شده هر دو بدون علامت و پسوند میباشند.
مانند: Yaxşı şagird
نوع دوم ترکیب تعیینی کلمات (İkinci növ təyini söz birləşməsi)
در نوع دوم کلمه اول (تعیین) بدون علامت (بدون پسوند ولی دارای مفهوم مالکیت) و کلمه دوم پسوند منسوبیت دارد. هر دو باهم به عنوان یک عضو جمله به کار میرود و هر کدام از کلمهها به تنهایی قابلیت جمع بستن را دارند.
مانند: Nar çiçəyi
نوع سوم ترکیب تعیینی کلمات (Üçüncü növ təyini söz birləşməsi)
در نوع سوم کلمه اول دارای پسوند مالکیت و کلمه بعدی دارای پسوند منسوبیت میباشد. و در بین دو کلمه تعیینی و تعیین شده میتوان کلمات دیگری را هم اضافه نمود.
مانند: Meşələrin ağacları
ترکیب فعلی (Feli birləşmələr)
از به کار بردن فرمهای غیر قابل صرف فعل بوجود میآید و به سه نوع ترکیب مصدری، ترکیب صفت فعلی و ترکیب «فعلی باغلاما» تقسیم میگردد.
مانند:
1- Vətəni sevmək şərəfdir.
2- İnsanı heyrətdə qoyan yamaclar göz oxşayırdı.
3- Biz kəndə çatanda yağış kəsdi.
روابط نحوی (Sintaktik əlaqələr)
روابط نحوی دو نوع میباشد:
- Tabesizlik
- Tabelilik